K.A.R Bosscha

BOSSCHA, Karel Albert Rudolf (1865-1928) Bosscha, Karel Albert Rudolf, planter, hoofdadministrateur Assamtheeondememing ‘Malabar’ (‘s-Gravenhage 15-5-1865 – Bandoeng in Nederlandsch-Indië 26-11-1928). Zoon van Johannes Bosscha, fysicus, en Paulina Emilia Kerkhoven. Hij was ongehuwd. Na te ‘s-Gravenhage lagere en middelbare school doorlopen te hebben volgde Karel de ingenieursopleiding aan de Polytechnische School te Delft. In 1887 kwam hij ‘uit’ naar Nederlandsch-Indië en bleef eerst een halfjaar op de onderneming ‘Sinagar’ van zijn oom Eduard (E.S.) Kerkhoven werkzaam. Dit werk schonk hem weinig bevrediging, zodat Bosscha vervolgens naar Borneo trok om zich bij zijn oudere broer Jan Bosscha te voegen, die bij Sambas als geoloog een goudexploratie en -exploitatie leidde. Tot 1892 bleef hij daar, om opnieuw, ditmaal als administrateur, naar ‘Sinagar’ terug te keren. Tijdens zijn werkzaamheden aldaar werd door hem in 1895 de Preanger Telefoon Mij. opgericht, waarvan hij de leiding bleef voeren tot de Nederlandsch-Indische overheid de exploitatie ervan overnam. In 1896 begon Bosscha, met financiële steun van R.E. Kerkhoven en S.J.W. van Buuren, met de ontginning van de bergconcessie Malabar op de Pengalenganse hoogvlakte ten behoeve van de theecultuur, een voor toenmalige begrippen roekeloze onderneming. Hij had zich evenwel tevoren grondig van de klimatologische omstandigheden vergewist, en was tot de conclusie gekomen, dat de Javaanse berglanden met minstens evenveel kans op succes voor de theecultuur ontsloten konden worden als de heuvels aan de voet van de Himalaya dat in Brits-Indië reeds langer waren. Zijn verwachtingen en onverdroten activiteit ten bate van dit werk werden beloond met een spoedig succes: reeds tien jaar na de ontginning kon de N.V. Assamthee onderneming ‘Malabar’ 80 % dividend uitkeren. In de loop der jaren werd het areaal steeds uitgebreid (uiteindelijk tot ruim 1000 ha.) en de kwaliteit steeds verder verbeterd. De N.V. ‘Malabar’ werd in menig opzicht een voorbeeld voor de Nederlandsch-Indische theecultures; vooral ook, omdat Bosscha nooit naliet de allernieuwste technische uitvindingen op het gebied van ontginning, exploitatie en beplanting te beproeven en toe te passen. De door hemzelf ontworpen dam en krachtcentrale in de rivier de Tjilaki leverde behalve aan de onderneming ook stroom aan de stad Bandoeng. Van vele andere berglandondernemingen was hij medeoprichter of commissaris, zoals van de theeondernemingen Wanasoeka, Taloen, Sitiardja, Radjamandala, Ardjoena, Papandajan, Sindangwangi en Boekit Lawang. Naast zijn werkzaamheden op het gebied van de theecultures was Bosscha ook betrokken bij de oprichting of bevordering van verscheiden andere industriële en handelsbedrijven, zoals de Nederlandsch-Indische Escompto Mij., de Romanietfabriek, de Automobiel Import Mij., de Nederlandsch-Indische Caoutchouc Fabriek, de Bandoengse Electriciteits Mij., het Technisch Bureau Soenda, het Houtindustrie-Syndicaat, de Kistenfabriek, de theezaadtuin ‘Selecta’, de N.V. Eerste Ned.-Ind. Ziekten en Ongevallen Verzekering Mij. ‘E.NI.ZOM’ te Batavia, de D.E.N.I.S.-hypotheekbank te Bandoeng en het Algemeen Landbouwweekblad voor Nederlandsch Indië. De wetenschappelijke belangstelling die hij van huis uit had meegekregen deed hem ook omzien naar de wetenschapsbeoefening in Nederlandsch-Indië, waarvoor hij uit eigen middelen vele honderdduizenden guldens beschikbaar stelde en anderen daarmee aanspoorde het goede voorbeeld te volgen. Zo kwamen op zijn initiatief het Kankeroperatiecentrum van het Bandoengse ziekenhuis en de Sterrenwacht te Lembang (1924) tot stand, terwijl tevens het te Bandoeng gevestigde Kankerinstituut vele malen door hem werd gesteund, eenmaal zelfs met een schenking van radium. Van de Technische Hoogeschool te Bandoeng, op zijn aandrang gesticht, was Bosscha de eerste president-curator. Als toegewijd inwoner wist hij die stad ook een Jaarbeurs en een HBS te bezorgen, tegen veel ambtelijke bezwaren uit Batavia in. Zodoende droeg hij ertoe bij dat de plaats uitgroeide tot de tweede stad van West-Java. Voor zijn verdiensten werd hem in 1921 het ereburgerschap van Bandoeng verleend. Hoewel Bosscha politiek geen grote belangstelling had, was hij toch vele jaren lid van de Gewestelijke Raad van de Preanger-Regentschappen en in 1918 de eerst gekozen Nederlander in de Volksraad, waarin hij drie jaar lang zitting had. Dat de invloed van K.A.R. Bosscha persoonlijk zowel als zakelijk groot gebleven is, mag wel blijken uit het feit dat zowel de Lembangse sterrenwacht als een van de straten van het tegenwoordige Bandung naar hem zijn vernoemd, en dat de onderneming ‘Malabar’ nog steeds tot de beste van de Republik Indonesia behoort. L: R.A. van Sandick en J. Klopper, in De Ingenieur 44 (1929) A24-A26. G.R. Bosscha Erdbrink Oorspronkelijke versie opgenomen in: Biografisch Woordenboek van Nederland 1 (Den Haag 1979) Laatst gewijzigd op 12-12-2006 (overgenomen van: http://www.inghist.nl/Onderzoek/Projecten/BWN/lemmata/bwn1/bosschakar, 18-01-2007)

Dr. K.A.R. Bosscha achter zijn schrijftafel (1915-1928)

Bloemen op het graf van Bosscha in het bos kort na de teraardebestelling in 1928 op de theeonderneming Malabar, West-Java

Makam K.A.R Bosscha saat ini (by Katenzo)

Ada sebuah catatan dekat makam beliau bertuliskan :

Karel Albert Rudolf Bosscha

Seseorang yang brilian yang memiliki dedikasi integrasi serta kepribadian yang kuat

Datang ke Indonesia pada tahun 1887 berhasil mengelola dan mengembangkan Perkebunan Teh Malabar – Pangalengan pada tahun 1896 – 1928

Dikenal juga melalui sumbangsih serta peranan atas karya-karyanya antara lain:

Technologie Hogeschool saat ini dikenal sebagai Institut Teknologi Bandung

Societeit Concordia, saat ini dikenal sebagai Gedung Merdeka Bandung tempat diselenggarakannya Konferensi Asia Afrika

Observatorium Bosscha Gedung peneropong bintang yang memiliki lensa terbesar didunia saat itu (1923-1926)

Dan beberapa karya-karya besar lainnya

Tempat peristirahatannya yang terakhir disini adalah tempat beliau tetirah disela-sela kesibukannya sehari-hari

Dipugar atas sumbangan PT Duffil Watts Indonesia

23 responses to “K.A.R Bosscha

  1. Ping-balik: Wadjah Pangalengan Tempoe Doeloe (3) « Catatan Ide

  2. Salut ajah ama Mr. Bosscha ini, banyak meninggalkan karya2 yang masih bisa di manfaatkan sampai sekarang..

    Hehehehe .. hasil photo ane ada di sini…

  3. @ katenzo
    he..he…
    lupa minta izin ama yang punya photo, minta izin mejeng photo nya ya kang. Nemuin photo ini iseng lihat di Google Earth (panorimo)

  4. kang Dindien,
    sae oge tah , kalau ada yg bisa terjemahkan cerita boscha yg bahasa belanda di atas.

    mau tanya, ceunah boscha, nggak menikah sampai meninggal nya ?
    tapi ia punya anak asuh ?

    ceunah juga, teh dari kebun malabar adalah salah satu teh dg kualitas terbaik di dunia, dan memang sejak dulu di eksport, tak pernah kita nikmati

    salam

  5. @Hendra
    Wah.. perlu sedikit effort kang untuk menterjemahkan kedalam Bahasa Belanda, selain strukturnya yang aneh (beda dengan Bahasa Indonesia) juga berlaku kaidah future, present dan past tense. kudu sering buka kamus manual, kamus online dan gaul dengan orang-orang fakultas hukum🙂 .

    Di atas ada kalimat “Hij was ongehuwd”, yang kurang lebih artinya “Dia tetap membujang”, berarti isu yang akang dengar itu benar. Punya anak asuh.? sayang belum sempat saya tanyakaan ke aki (beliau sudah meninggal), masih ada ngak ya orang2x yang bisa dinterview sekarang ini?

    Saya pernah mendapat bocoran berupa teh celup siap export ke jepang, emang rasanya lain dan saya belum pernah menemukan nya di pasar lokal. Kumaha ieu teh, ka luar negeri diberi yang bagus sedang dalam negeri dikasih yang “reject”, aya aya wae🙂

  6. nuhun kang Dien , comment na,

    satu lagi pertanyaan saya, bagaimana sejarah penamaan gunung2 di pangalengan,

    khususnya gn malabar ,wayang dan windu

    kalau gn tilu, sudah jelas ada 3 puncak nya,
    tapi nama malabar asa aneh karena berasal dari india, begitu pula windu ?

    nuhun
    hm

  7. Abi ngaraos reueus ninggal photo sareng sajarah K.A.R.BOSCHA. margi eta pisan tokoh anu berjasa ngajanteun keun pangalengan ayeuna janteun majeng dina widang perkebunan.

  8. @Hendra
    Mamang na Bosscha (Edward Kerkhoven) pionir perkebunan teh di India (daerah asam), jigana nama malbar teh ti dinya, awal karir na di perkebunan teh, Bosscha kantos guguru ka mamangna, untuk mengabadikan jasa mamang na nya gunung kalereun pangalengan diberi nama Malabar.
    Upami Gunung Wayang, hm… teu acan kapaluruh, saur sakaol kantos aya nu kalangsu di gunung eta nagdangu aya suanten gamelan wayang (Wallahua’lam)

    @Mang Engkos
    Hatur nuhun mang, linggih teh dimana?

  9. Ari suanten gamelan mah biasa eta mah kang, hampir aya di tiap gunung. Abdi oge sering ngadangu. Keur teu acan terang mah, sugan abdi teh aya nu hajatan di handap. Asal tong saling ngaganggu weh. Bismillah.

  10. Theo van de Velde

    Dear Omdien,

    Found your blog by searching for K.A.R. Bosscha. Last week I read the book of the Dutch writer Hella S. Haasse ‘Heren van de thee’, and today we visited Rancabali tea factory. In the factory some old pictures were shown, with one of them of Mr. Bosscha (according to the factory employee). I took a picture, are you interested?

    Theo

  11. Ping-balik: Kiriman dari Belanda « Catatan Ide

  12. nice blog bro…
    kebetulan saya masih descendant dari booscha, karena beliau menikah dengan keluarga kerkhoven saat itu.

  13. wah resep saya mah baca di situs ini teh asa nambah pengetahuan uy, oya kalo penamaan nama malabar ada yang bilang juga berasal dari basa sunda juga yaitu meleber yang bermaksud perkebunan ini akan meleber atau menjadi besar katanya mah. mohon maaf bila kurang tepat hehehe

  14. K.A.R. Bosscha, uncle of my grandmother, fathers side. (Kerkhoven)

  15. Senang sekali mengetahui adanya blog seperti ini. Sebagai pecinta teh dan kebetulan saat ini sedng mendapat amanah mengelola kebun teh, merasa sangat terbantu dengan adanya media komunkasi seperti ini.
    Gempa yll meninggalkan kerusakan di Malabar, termasuk rumah KAR Boscha. Barangkali ada diantara keturunannya yang mau membantu merehabilitasinya?????

  16. numpang tanya, bagaimana sebenarnya melafalkan bosscha? apakah bos-kha atau bo-sya? dan apa dasarnya dilafalkan seperti yang benar itu? terima kasih atas jawabannya🙂

  17. Ping-balik: Sepenggal Cerita di Makam Bosscha « Biar sejarah yang bicara ……..

  18. His uncle at Sinagar was Eduard JULIUS Kerkhoven, brother of the mother; Pauline Kerkhoven!

  19. Denny N Soehardjadinata

    Ayo…….,keluarga tuan Bosscha yang jauh yang dekat rame2 Re-unian atuh di Perkebunan Malabar………..diluluguan ku Om Dien, heheh…!!

  20. NEXT visit in 2013 with the teagroup (july or august)

  21. Ping-balik: Sepenggal Cerita di Makam Bosscha « MANCIB_SEJARAH

  22. Anak KAR Bosscha ada yg pindah ke kalimantan barat, di kota singkawang, mendirikan rumah yg selesai tahun 1912. Nama anaknya Muhammad Noor Bosscha, saat ini telah ke generasi ke 4 dr keturunan M.noor bosscha, letak rumah di jl.jend.sudirman, sebelum simpang 3 jalan pramuka,semua bukti2 photo dan silsilah ada d rumah itu. semoga tahun 2013 akan terwujud menjadi herritage bangunan bersejarah.

  23. Ping-balik: Ayo wisata ke Pangelangan, Asik dan Seru !! | RinaRahmawati

Tinggalkan Balasan

Isikan data di bawah atau klik salah satu ikon untuk log in:

Logo WordPress.com

You are commenting using your WordPress.com account. Logout / Ubah )

Gambar Twitter

You are commenting using your Twitter account. Logout / Ubah )

Foto Facebook

You are commenting using your Facebook account. Logout / Ubah )

Foto Google+

You are commenting using your Google+ account. Logout / Ubah )

Connecting to %s